Tại sao? Tại sao? Xung đột Israel-Palestine

Vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, tổ chức Hồi giáo Hamas ở vùng lãnh thổ Palestine đã tấn công Israel ở Trung Đông bằng tên lửa và chiến binh. Đáp lại, Israel đã tiến hành các cuộc không kích bằng máy bay chiến đấu và các cuộc tấn công trả đũa bằng lực lượng bộ binh vào khu vực Gaza, căn cứ của Hamas. Cả hai cuộc tấn công đều gây ra nhiều thương vong cho dân thường, trong đó có cả trẻ em, với hơn 18.000 người thiệt mạng, đặc biệt là ở khu vực Gaza. Thực tế, Israel và Palestine đã có xung đột từ lâu, nhưng lần này đã gây ra số thương vong và thiệt hại chưa từng có trong lịch sử. Để mọi người có thể hiểu rõ những gì đang diễn ra, chúng tôi đã mời chuyên gia nghiên cứu Trung Đông, ông Suzuki Hiroyuki, giải thích.
(Bài viết được công bố: 19 tháng 12 năm 2023)
Học từ đầu! Nguyên nhân và lịch sử của xung đột Israel-Palestine
Q&A: Muốn biết thêm về xung đột Israel-Palestine
"Không có chiến tranh = hòa bình" không phải là sự thật.
Khi nào, ở đâu, đã xảy ra chuyện gì?
Vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, các chiến binh Hamas đột ngột xâm nhập vào Israel từ Dải Gaza và tiến hành tấn công. Một lễ hội âm nhạc ngoài trời đã bị tấn công, khiến khoảng 1.200 người, bao gồm cả người nước ngoài, thiệt mạng. Hamas còn bắt cóc khoảng 240 người làm con tin.
Để trả đũa, Israel ngay lập tức bắt đầu không kích vào Dải Gaza để tiêu diệt Hamas, và vào ngày 28 tháng 10, cuộc chiến trên bộ cũng bắt đầu. Những cuộc tấn công này đã khiến dân thường bị cuốn vào cuộc chiến, và số nạn nhân ở Dải Gaza đã lên tới hơn 28.000 người (tính đến ngày 20 tháng 2). Trong số đó, có ít nhất 5.000 người là trẻ em. Ngoài ra, các thành phố và nhà cửa cũng bị phá hủy nặng nề, khiến 1,7 triệu người, tương đương 80% tổng dân số khu vực Gaza, phải di tản trong nước.
Israel đã tấn công các bệnh viện, trường học và trại tị nạn với lý do "đây là nơi ẩn náu của Hamas". Ban đầu, cộng đồng quốc tế ủng hộ hành động trả đũa của Israel, nhưng khi số lượng nạn nhân dân thường tăng lên, những tiếng nói chỉ trích cũng ngày càng mạnh mẽ.
Israel và Hamas đã đồng ý ngừng bắn tạm thời vào ngày 24 tháng 11. Một số con tin bị Hamas bắt cóc đã được thả, nhưng các cuộc tấn công đã tiếp tục từ ngày 1 tháng 12.
Tại sao Hamas lại tấn công vào lúc này? Mục đích là gì?
Hamas cho rằng lý do của cuộc tấn công lần này là "Israel tiếp tục chiếm đóng Palestine" và "Israel tấn công các thánh địa Hồi giáo". Tuy nhiên, những vấn đề này không phải mới bắt đầu gần đây, và không rõ tại sao Hamas lại tấn công vào thời điểm này. Hamas dường như cũng không có biện pháp đối phó với sự trả đũa của Israel, điều đã được dự đoán trước. Vì không có kế hoạch rõ ràng sau cuộc tấn công, có thể mục đích của cuộc tấn công lần này là "giết chết nhiều người để gây chấn động xã hội Israel", tức là chính cuộc tấn công là mục đích.
Cuộc tấn công của Hamas đã gây ra nhiều thương vong. Có thể nói rằng sự tức giận và căm thù của người dân Gaza, nơi bị Israel phong tỏa bằng bức tường trong hơn 15 năm, đã bùng phát dưới hình thức tấn công.
Cuộc chiến sẽ kết thúc khi nào?
Khi nào cuộc chiến kết thúc, tất cả phụ thuộc vào Israel. Cuộc tấn công vào Dải Gaza cho đến nay kéo dài nhất là 50 ngày. Dựa trên các cuộc chiến tranh của Israel trong quá khứ, có thể dự đoán rằng cuộc chiến sẽ kết thúc trong vài tháng. Mô hình cho đến nay là sau một số lần ngừng bắn ngắn, hai bên sẽ chính thức ký kết hiệp định ngừng bắn. Việc giải phóng con tin cũng là một yếu tố quan trọng, nhưng trước đây cũng có trường hợp ngừng bắn trong khi con tin vẫn còn bị giam giữ.
Ngoài ra, trong số các binh sĩ mà Israel gửi đến chiến trường có những binh sĩ thuộc lực lượng "dự bị". Các binh sĩ dự bị thường làm việc như những công dân bình thường, nên không thể tiếp tục tham gia chiến đấu trong thời gian dài. Thời gian tham gia chiến đấu tối đa là 3 tháng. Ngoài ra, nếu số lượng thương vong của quân đội Israel tăng lên, sẽ có nhiều ý kiến trong nước Israel mong muốn kết thúc chiến tranh. Điều này cũng gây ra tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế Israel. Israel, với thời hạn đang đến gần, có thể sẽ tăng cường các cuộc tấn công trong giai đoạn cuối cùng.
Vấn đề Palestine là gì?
Cuộc xung đột giữa Israel và Palestine ban đầu là một cuộc xung đột về lãnh thổ ở Trung Đông. Người Do Thái, những người đã thành lập nhà nước Israel trên lãnh thổ Palestine, và người Palestine, những người không có quốc gia chính thức, đang đối đầu nhau.
Người Do Thái là những người theo đạo Do Thái. Người Do Thái coi Palestine là vùng đất quan trọng đối với tín ngưỡng của họ, nên họ di cư đến Palestine để thành lập quốc gia của mình. Phong trào này được gọi là "phong trào Zionism". Năm 1948, người Do Thái thành lập quốc gia Israel tại Palestine.
Tuy nhiên, Palestine từ lâu đã là nơi sinh sống của người Palestine, những người chủ yếu theo đạo Hồi. Người Palestine và các nước Ả Rập lân cận, những người bị mất đất, phản đối việc thành lập Israel, dẫn đến 4 cuộc chiến tranh Trung Đông.
Trong cả 4 cuộc chiến tranh Trung Đông, Israel đều chiếm ưu thế và kết quả là họ chiếm được lãnh thổ rộng hơn so với khi thành lập quốc gia. Năm 1993, Israel và Palestine đã tiến hành đàm phán hòa bình và ký kết Hiệp định Oslo. Trong hiệp định này, người Palestine được công nhận quyền tự trị ở một phần của khu vực bờ tây sông Jordan và khu vực Gaza. Tuy nhiên, do Israel tiếp tục chiếm đóng, nên đã xảy ra một chuỗi phản ứng tiêu cực là sự kháng cự của người Palestine (Intifada lần thứ hai) và sự trả đũa quân sự của Israel. Israel đã rút khỏi Dải Gaza vào năm 2005, nhưng vẫn tiếp tục chiếm đóng và định cư (di cư tập thể) của người Do Thái ở khu vực Tây sông Jordan.
Gaza là gì?
Khoảng năm 2006, Israel đã đóng cửa và phong tỏa khu vực Gaza. Việc đi lại của người và hàng hóa bị hạn chế nghiêm ngặt, nơi đây được gọi là "nhà tù không có mái che". Khu vực Gaza là một vùng đất hẹp, rộng 5-8 km, dài khoảng 50 km. Diện tích khoảng 350 km². 2 Đây là một hòn đảo có diện tích bằng tỉnh Kagoshima, Nhật Bản, với hơn 2 triệu người sinh sống. Cuộc sống của người dân ở đây rất khó khăn. Do thiếu điện, họ không thể xử lý nước thải, thậm chí khó có thể đảm bảo nguồn nước uống cần thiết cho cuộc sống. Việc làm rất hạn chế, tỷ lệ thất nghiệp lên tới 47%, gần một nửa dân số không có việc làm. 80% dân số phải dựa vào sự hỗ trợ nhân đạo để sinh tồn.
Hamas là tổ chức như thế nào?
Hamas là một tổ chức Hồi giáo hiện đang thực tế kiểm soát Dải Gaza. Mặc dù được coi là một tổ chức khủng bố, nhưng trên thực tế, Hamas có "ba bộ mặt".
Một là tổ chức phúc lợi xã hội. Tổ chức tiền thân của Hamas là một câu lạc bộ thể thao dành cho thanh niên tại trại tị nạn Gaza do người Palestine tự thành lập vào những năm 1970, khi Israel chiếm đóng Dải Gaza. Sau đó, tổ chức này còn quản lý cả trường mẫu giáo. Do Israel chỉ đảm bảo an ninh tại vùng đất chiếm đóng, Hamas đã đảm nhận các dịch vụ hành chính cho người dân như phúc lợi xã hội và giáo dục.
Thứ hai là tổ chức vũ trang. Vào những năm 1980, người Palestine đã đồng loạt chống lại Israel trong cuộc đấu tranh gọi là "Intifada". Lúc này, tổ chức phúc lợi xã hội đã chuyển thành Hamas. Với quan điểm "chỉ hỗ trợ phúc lợi xã hội thì không thể giải phóng Palestine", Hamas đã thành lập bộ phận đấu tranh vũ trang để sử dụng vũ lực. Mục tiêu mà Hamas đặt ra lúc đó là "xây dựng một quốc gia dựa trên đạo Hồi trên toàn bộ lãnh thổ Palestine". Vào những năm 2000, Hamas đã thực hiện nhiều vụ tấn công tự sát bằng bom nhằm vào Israel.
Và thứ ba là vai trò của một đảng chính trị. Vào giữa những năm 2000, trong Hamas xuất hiện phong trào tham gia hoạt động chính trị của người Palestine. Năm 2006, Hamas tham gia bầu cử Quốc hội Palestine với tư cách là một đảng chính trị và giành chiến thắng áp đảo nhờ chiến thuật bầu cử khéo léo. Do tham gia bầu cử Quốc hội được thành lập theo Hiệp định Oslo với Israel, Hamas được coi là đã công nhận sự tồn tại của Israel trên thực tế.
Hamas đã thể hiện một bộ mặt mới phù hợp với thời đại. Chính vì là một tổ chức được coi là linh hoạt và hợp lý, nên cuộc tấn công lần này không có kế hoạch dài hạn, khác với hình ảnh truyền thống, khiến các chuyên gia ngạc nhiên.
Israel là một quốc gia như thế nào?
Israel là quốc gia của người Do Thái được thành lập vào năm 1948. Do chiến tranh liên miên sau khi thành lập, Israel luôn duy trì chính sách "loại bỏ bằng sức mạnh của chính mình những mối đe dọa đối với đất nước". Các cuộc chiến tranh mà Israel đã tiến hành cho đến nay có đặc điểm là gây ra thiệt hại lớn cho đối phương trong thời gian ngắn và kết thúc chiến đấu trong vòng tối đa vài tháng. Lần này, cuộc tấn công đầu tiên của Hamas đã gây ra những thiệt hại chưa từng có cho phía Israel. Đặc biệt, với 800 thường dân, không phải là binh lính hay cảnh sát, đã thiệt mạng, xã hội Israel đã dâng trào cảm xúc giận dữ dữ dội, dẫn đến các cuộc tấn công rất dữ dội vào khu vực Gaza.
Nhìn lại quá khứ, thực tế là ở Israel cũng từng có chính trị gia coi trọng đối thoại với Palestine trở thành thủ tướng. Tuy nhiên, trong hơn mười năm qua, quan điểm chính trị ưu tiên lợi ích của Israel ngày càng mạnh mẽ. Hiện nay, các đảng chính trị kêu gọi hòa bình với Palestine hầu như không giành được ghế trong cuộc bầu cử, và các đảng chính trị có lập trường cứng rắn với Palestine đang chi phối chính trị.
Câu hỏi mà người lớn không giải được, bài tập về nhà cho mọi người
Cuộc chiến giữa Israel và Palestine lần này được cho là sẽ kết thúc trong vài tháng, giống như những lần trước. Nếu ngừng bắn, sự quan tâm của xã hội sẽ giảm đi nhanh chóng. Tuy nhiên, "không có chiến tranh" không đồng nghĩa với "hòa bình".
Cuộc tấn công của Hamas lần này xảy ra do thế giới đã không quan tâm đến việc Dải Gaza bị phong tỏa trong thời gian dài, dẫn đến những vấn đề nhân đạo nghiêm trọng. Israel từng nghĩ rằng chỉ cần phong tỏa Dải Gaza là sẽ an toàn, nhưng điều đó chỉ là ảo tưởng. Nếu phong tỏa Dải Gaza một lần nữa, Hamas sẽ chỉ chuẩn bị cho cuộc tấn công tiếp theo mà thôi. Trong tương lai, có lẽ cần phải "đưa Gaza trở lại với thế giới" sau khi bị cô lập khỏi thế giới. Israel và cộng đồng quốc tế sẽ phải đối mặt với vấn đề làm thế nào để đối phó với Gaza.
Nhật Bản cũng có thể sẽ được cộng đồng quốc tế yêu cầu hỗ trợ mới, như cử nhân viên đến làm việc dài hạn, chứ không chỉ hỗ trợ kinh tế như trước đây, trong việc tái thiết Gaza sau chiến tranh. Chiến tranh ở nơi xa xôi không phải là vấn đề có thể bỏ qua.
Vấn đề giữa Israel và Palestine là một vấn đề khó giải quyết mà nhiều người lớn đã không thể giải quyết trong nhiều năm. Nói cách khác, đó là "bài tập về nhà" mà thế giới để lại cho các bạn. Không thể đưa ra câu trả lời dễ dàng, nhưng tôi hy vọng các bạn, những người sẽ sống trên trường thế giới trong tương lai, sẽ suy nghĩ kỹ về vấn đề này.
Giám sát: Ông Suzuki Hiroyuki

Sinh năm 1987. Phó giáo sư đặc biệt tại Khoa Nghiên cứu Trung Đông Toàn cầu Sultan Qaboos, Đại học Tokyo. Tiến sĩ (học thuật). Sau khi làm nghiên cứu viên đặc biệt PD tại Hiệp hội Xúc tiến Khoa học Nhật Bản (Đại học Nữ sinh Nhật Bản) và nghiên cứu viên đặc biệt nước ngoài tại Hiệp hội Xúc tiến Khoa học Nhật Bản (Viện Nghiên cứu Hòa bình Harry S. Truman, Đại học Hebrew), ông đảm nhận chức vụ hiện tại từ tháng 9 năm 2019. Tác phẩm: "Cuộc nổi dậy Intifada: Palestine dưới sự chiếm đóng 1967-1993" (Nhà xuất bản Đại học Tokyo, 2020), đồng biên soạn "60 chương để hiểu về Palestine" (Nhà xuất bản Akashi, 2016).
Bài viết: Shunichi Mikami










